หน้าที่ของคน ..
มีคำที่ท่านกล่าวไว้น่าคิดบทหนึ่งว่า..
หน้าที่ชาวประมง คือหาปลา
หน้าที่ พ่อค้า คือหาผลกำไร
หน้าที่ ศิลปิน คือสร้างศิลปะ
หน้าที่พระ คือสอนมนุษย์ ฯ
หน้าที่.. หมายถึงกิจที่ต้องทำ กรรมที่ต้องประกอบ สิ่งที่ต้องรับผิดชอบ หากละเลยจะเกิดความเสียหาย ดังคำที่ว่า คนจะดีจะเสียอยู่ที่หน้าที่ เพราะหน้าที่บอกให้รู้ถึงฝีมือหรือความสามารถของแต่ละท่านแต่ละบุคคล ดังนิพนธ์ที่ว่า..
หน้านอก - บอกความงาม
หน้าใน - บอกความดี
หน้าที่ - บอกความสามารถ
ประการสำคัญ.. มีหน้าที่ต้องรู้จักหน้าที่ ปฏิบัติหน้าที่ ไม่หลบเลี่ยงเบี่ยงบ่ายหน้าที่ รู้คุณของหน้าที่ ไม่ก้าวก่ายหน้าที่ ไม่ทำอะไรเกิน
หน้าที่
อันหน้าที่มี 2 ลักษณะ คือ..
1. หน้าที่ ที่เป็นเองโดยธรรมชาติ เช่น เป็นพ่อแม่, เป็นลูก ฯ
2. หน้าที่ โดยได้รับมอบหมาย เช่น เป็นผู้ใหญ่บ้าน เป็นกำนัน เป็นอธิบดี เป็นนายอำเภอ จนถึงเป็นนายกรัฐมนตรี หากมิได้รับมอบหมายหรือแต่งตั้ง เป็นไม่ได้
มีคำกลอนสอนเรื่องหน้าที่ไว้อีกบทหนึ่งว่า..
หน้าที่ ดี ก็มีหน้า ชูราศรี
หน้าตาดี แต่ขี้เกียจ คนเหยียดหยาม
หน้าที่ นั้น สำคัญกว่า คนหน้างาม
หน้าตาดี หน้าที่ทราม ไม่งามเอย
หน้าที่พ่อแม่ (ที่พึงปฏิบัติต่อลูก) ..
1. ห้ามไม่ให้ทำความชั่ว ป้องกัน, ห้ามปราม มิให้ประพฤติเสียหาย
2. ให้ตั้งอยู่ในความดี ปฏิบัติตนอยู่ในศีลธรรม วัฒนธรรมประเพณี และกฎหมายบ้านเมือง
3. ให้ศึกษาศิลปวิทยา ส่งเสริมให้ได้รับการศึกษาทั้งคดีโลก และคดีธรรม
4. หาคู่ครองที่ดีให้ เลือกคู่ครองที่คู่ควร, เหมาะสมให้ในเวลาอันเหมาะสม
5. มอบทรัพย์ให้ในสมัยที่ควร มอบภาระหน้าที่การงานให้บริหาร และมอบมรดกให้ครอบครอง
สรุป.. ให้จำง่ายๆ คือ ตัดชั่ว, ตัวดี, วิชาอยู่, คู่บุญ และทุนมี อีกทั้งห้าม, ให้, หวง และห่วง
ห้าม - ห้ามมิให้ทำชั่ว ทำผิด
ให้ - ให้ทำดี ให้ความเจริญก้าวหน้า
หวง - รักดุจแก้วตาดวงใจ ใครจะทำอันตรายมิได้
ห่วง - เกรงจะไม่ทัดบ่าเทียมไหล่ จะไร้ศักดิ์ศรี จะไม่มีอนาคต จึงทุ่มเทเสียสละเพื่อลูก
หน้าที่บุตร-ธิดา (ที่พึงปฏิบัติต่อพ่อแม่) ..
1. ท่านเลี้ยงมาแล้วเลี้ยงท่านตอบ เลี้ยงดูพ่อแม่ยามแก่เฒ่า อย่าปล่อยให้ท่านอดรันทดใจในวัยชรา
2. ช่วยทำกิจการงานของท่าน ไม่นิ่งดูดายเป็นคนไร้น้ำใจ เข้าไปช่วยแบ่งเบาภาระหน้าที่
3. ดำรงวงศ์ตระกูล ไม่ทำตระกูลให้เสื่อมและเสียหาย
4. ประพฤติตนให้สมควรได้รับทรัพย์มรดก ประพฤติตนให้ท่านไว้ใจและวางใจ ที่จะครอบครองสมบัติ
5. ท่านเจ็บป่วยต้องรักษา ท่านมรณาต้องทำศพให้ ทำความปรารถนาของพ่อแม่มิให้พังทลาย พ่อแม่
ทุกคนตั้งความหวังไว้กับลูกว่า..
ยามแเก่เฒ่า หวังเจ้า เฝ้ารับใช้
ยามป่วยไข้ หวังเจ้า เฝ้ารักษษ
ยามเมื่อถึง วันตาย วายชีวาต์
หวังลูกช่วย ปิดตา เมื่อสิ้นใจ.
หน้าที่ครูอาจารย์ (ที่พึงปฏิบัติต่อศิษย์) ..
1. แนะนำดี แนะ..(บอกให้รู้) นำ..(ทำให้ดู) เป็นแบบอย่างในทางในทางดี
2. ให้เล่าเรียนดี พร่ำสอนเพื่อผลศิษย์ตนได้ดี
3. บอกศิลปวิทยาให้สิ้นเชิง ไม่หวงหรือปิดบังอำพรางวิชา
4. ยกย่องให้ปรากฎในชุมชน ยกย่องเชิดชูเกียรติคุณศิษย์ให้ประจักษ์แก่สังคม
5. ป้องกันภัยในทิศทั้งหลาย ให้ความคุ้มครองป้องกันภัยแก่ศิษย์
หน้าที่ศิษย์ (ที่พึงปฏิบัติต่อครูอาจารย์) ..
1. ลุกขึ้นยืนรับ ไม่แสดงอาการกระด้างหรือทำเมินเฉยเมื่อพบครู
2. เข้าไปคอยรับใช้ แสดงน้ำใจ ไม่เห็นแก่ตัว เป็นการแบ่งเบาภาระครู
3. ให้ความเคารพ ยกย่องท่านในฐานะปูชนียบุคคล
4. ประพฤติตนดี ไม่ประพฤติให้เสื่อมเสีย แต่ทำตนให้เป็นที่ชื่นชมนิยมยกย่อง
5. กตัญญูกตเวทีต่อท่าน สำนึกในพระคุณและแสวงหาโอกาสสนองพระคุณด้วยธรรมะ (ปฏิบัติตามคำแนะนำและพร่ำสรรเสริญพระคุณ) และอามิส (บูชาด้วยวัตถุปัจจัย ให้เครื่องอำนวยความสะดวกชีวิต)
สรุปให้จำง่ายว่า..ศิษย์ดีต้องมีคุณธรรม คือ.. มีความเคารพ, คบการศึกษา, กล้ารับความผิด, คิดช่วยเหลือครู, กตัญญูต่อท่านและสถาบันฯ
หน้าที่สามี (ที่พึงปฏิบัติต่อภรรยา)..
1. ยกย่องนับถือว่าเป็นภรรยา ประกาศฐานะความเป็นภรรยาให้ปรากฎ
2. ไม่ดูหมิ่นเหยียดหยาม ยกย่องชื่นชม ให้เกียรติ
3. ไม่ประพฤตินอกใจ รักเกียรติและศักดิ์ศรีมีหนึ่งเดียว
4. มอบความเป็นใหญ่ให้ ไว้วางใจ, มอบหมายให้ดูแลทรัพย์สินสมบัติในครัวเรือน
5. ให้เครื่องประดับ มอบทรัพย์ให้เพื่อใช้จ่ายเสริมความงามตามวิสัยสตรี
สรุปให้จำง่ายว่า.. ยกย่องนับถือว่าเป็นภรรยา, ไม่ด่าดูหมิ่นประมาท, ไม่ลุอำนาจนอกใจ, มอบความเป็นใหญ่, ให้เครื่องใช้แต่งตัวฯ
หน้าที่ภรรยา (ที่พึงปฏิบัติต่อสามี) ..
1. จัดการงานดี จัดการภาระหน้าที่ให้เรียบร้อย ไม่คั่งค้างเป็นระบบระเบียบ
2. สงเคราะห์ญาติบริวารฝ่ายสามีดี ไม่ใจจืด มีน้ำใจให้ความอนุเคราะห์ต่อญาติและบริวารข้างสามี
3. ไม่ประพฤตินอกใจสามี มีความซื่อตรง, จงรัก, หนักแน่น, ไม่เป็นอื่น อันเป็นสาเหตุให้ครอบครัวร้าวฉาน-หย่าร้าง
4. รักษาทรัพทย์ที่สามีหามาให้ อย่าเป็นถุงก้นรั่ว ต้องรู้จักเก็บงำ เพื่อควรามมั่งคั่งและมั่นคงของครอบครัว
5. ฉลาดและขยันในกิจการทั้งปวง เข้าใจในหน้าที่และทำด้วยความเต็มใจเสียสละ ฯ
สรุปให้จำง่ายว่า.. ตื่นก่อน, นอนทีหลัง, เฝ้าฟังรับใช้, ประพฤติถูกใจสามี, พาทีน่ารัก ฯ
หน้าที่อุบาสก อุบาสิกา (ที่พึงปฏิบัติต่อพระ)..
1. เกื้อกูลพระ ปฏิบัติต่อพระสงฆ์ด้วยเมตตา-คารวะ
2. กระทำบุญ ประกอบความดี ด้วยวิธีต่างๆ
3. คุ้นพระศาสนา ปฏิบัติตนในหลัก ทาน ศีล ภาวนา จนถึง สีล สมาธิ ปัญญา
4. เป็นอุบาสกอุบาสิกาชั้นนำ มีศรัทธา มีศีล ไม่ถือมงคลตื่นข่าว ไม่แสวงหาบุญเขตนอกพุทธศาสนา
5. เอาใจใส่ทำนุบำรุงและส่งเสริมกิจการพระศาสนา (ให้การอุปถัมภ์บำรุงด้วยวัตถุปัจจัย)
หน้าที่พระสงฆ์ (ที่พึงปฏิบัติต่อพุทธบริษัท) ..
1. สวดมนต์ภาวนา ท่องบ่นหลักพระธรรมวินัยจนจำได้แม่นยำ
2. ศึกษาเล่าเรียน ศึกษาให้เข้าใจในคำสั่งและคำสอนของพระพุทธเจ้า
3. พากเพียรปฏิบัติ นำสิ่งที่ศึกษาแล้วมาปฏิบัติให้เกิดผล
4. สันทัดในการสอน นำผลดีที่ศึกษาแล้วไปแนะนำพร่ำสอนแก่ประชาชน เรียกว่า ชี้ทางบรรเทาทุกข์ ชี้สุขเกษมสานติ์ ชี้ทางพระนฤพาน อันพ้นโศกวิโยคภัย
5. ไม่สั่นคลอนศรัทธา ด้วยประพฤติตนให้เป็นที่เจริญปสาทะศรัทธา เป็นผู้นำทางจิตวิญญาณให้ชาวบ้านพึ่งได้
